Skip to content

Onkruid op de loopgraven: nevenbedenkingen bij 11 november

11 november 2014
by
Johan Sanctorum
klaproosPompeus zullen vandaag de Brabançonnes weerklinken, hol de patriottistische retoriek en het eerbetoon aan de helden, vermengd met een scheut Euro-sentiment, de nieuwste versie van het opgelegde grootstaatnationalisme. Komt daarbij de hype rond 1914-2014 en het loopgraventoerisme. Terwijl die soldatenkerkhoven behalve stilte ook een discrete walg uitademen, de walg van doden die op het verkeerde moment op de verkeerde plaats waren. En moésten zijn. Zij hadden geen afspraak met de geschiedenis, ze hebben hun leven niet gegeven voor een vaderland, het werd hen afgepakt, dat is de brute realiteit.Incompetente generaals die met een middeleeuwse veldslagtactiek een moderne oorlog wilden voeren, zo kan men WO I samenvatten vanuit militair-strategisch standpunt. Dat ze daarvoor eindeloos kanonnenvlees de dood konden injagen, duizenden jongens per dag, velen nog halve pubers, ligt niet alleen aan de tomeloze ambitie van de legerleiding, en ook niet alleen aan de absurde confrontatie tussen bajonetten en mitrailleurvuur (de kans dat je tijdens zo’n aanval werd getroffen was zowat 90%), maar vooral ook aan de sociale achterlijkheid van dat kanonnenvlees: dit was de oorlog der ongeletterde proleten.
Want ook al stond er op desertie de doodstraf: het is eigenlijk, achteraf bekeken, onvoorstelbaar dat die gasten ook effectief uit de loopgraven klauterden om zich aansluitend te laten neermaaien. Waarom bleven ze niet gewoon zitten? Daarom wil ik op deze 11 november vooral diegene huldigen die er helemaal geen zin in had: de onbekende soldaat die vaststelt dat dit zijn oorlog niet is.

Bij ons heeft deze proletarische signatuur nog een bijkomende dimensie: het feit dat het Belgisch frontleger vooral uit Vlamingen bestond, die het Frans van hun oversten nauwelijks begrepen. Het wordt vandaag betwist door Belgicistische historici zoals Sophie de Schaepdrijver en Bruno de Wever, maar ik weet het uit eerste hand, namelijk van mijn grootvader Jozef Sanctorum, die de slachting overleefde, weliswaar ziekelijk want gepakt door het mosterdgas, en na de oorlog in de gevangenis terecht kwam als lid van de Frontbeweging. Deze door de legerleiding verboden beweging –flamingant maar niet Duitsgezind- publiceerde in 1917 de fameuze “Open brief aan den koning der Belgen, Albert I” waarin de taaltoestanden werden aangeklaagd en waarin de vorst ook werd herinnerd aan zijn belofte om de Gentse universiteit te vernederlandsen.
Deze intellectuele sub-elite stichtte dus na de oorlog de Frontpartij, voor zover de leden niet in de gevangenis zaten. De kiemen van de latere collaboratie werden daar gelegd, of men dat nu leuk vindt of niet.

En dat is voor mij nu net het meest boeiende en zelfs hoopgevende van zo’n zinloze oorlog: de subversie binnen de rangen. De Grote Oorlog recupereren en een ander front openen. De nachtmerrie van elke bevelvoerder: soldaten die nadenken, spreken onder elkaar, manifesten schrijven. Proleten die het proleet-zijn ontstijgen. Het Vlaamse activisme van de 1ste wereldoorlog was een pacifistische burgerrechtenbeweging (zie de IJzerbedevaarten) en was als dusdanig onverdraaglijk voor het Belgisch establishment én het 19de eeuwse statennationalisme. Mij een raadsel waarom het Vlaamse schrijversgild –Lanoye, Hertmans, Mortier en consoorten-, zich daarvan blijft distantiëren, en zich blijft wentelen in een reactionair Belgicisme.

Dus tja, wapenstilstand,- zelfs op deze dag moet de vraag gesteld worden of vrede niet in het voordeel speelt van zij die de vrede dicteren. Zolang er onrecht bestaat, zal er strijd moeten geleverd worden. Niet de strijd der naties, maar een sociale strijd, die ook over taal en cultuur gaat.

Dàt is de betekenis van de rode klaproos: onkruid op de loopgraven.
Advertenties
5 reacties leave one →
  1. Piet Hein jongbloet permalink
    11 november 2014 23:51

    Ik hoop Johan dat jouw geschriften verder doordringen in Doorbraak en Meervoud en nog veel verder!

  2. 12 november 2014 00:51

    “De kiemen van de latere collaboratie werden daar gelegd, of men dat nu leuk vindt of niet.”
    Ja, de collaboratie als bijverschijnsel van de Vlaamse emancipatie.
    Steekwoord “leuk”: je zult al die collaborateurs/”collaborateurs” individueel moeten beoordelen.
    Wat wisten ze en wat kwamen ze gaandeweg te weten van het Hitlerisme?
    Welke morele beslissingen namen ze?
    Op welk moment?

  3. Willem Goossens permalink
    12 november 2014 13:26

    Dat gewone mensen hun dode helden eren in gemeend verdriet kan ik terecht begrijpen , maar als je dat hoopje politiekers en hoog waanzin bekleders met hun schijnheilige smoelen aan de gedenkplaatsen zie staan, terwijl het oorlogstuig zelfs vandaag nog geen seconde gezwegen heeft, probeer ik hun gedachten te lezen, “nog even geduld subiet kunnen we weer een driesterren maaltijd verzwelgen met dure wijn en bubbels, ter eren van die miljoenen moorden” gepleegd door hun politieke voorlopers honderd jaar geleden. waar is er morgen nog en herdenking, zie ik ze denken. al die graven die diepe ellende uitschreeuwen zal hun worst wezen. uiteindelijk op de kosten van de gemeenschap, het is de geste die telt nietwaar? Van mijn vader vond ik ergens in een schuif een blikken ereteken, zijn invalide oorlogspensioen werd geweigerd er was een foutje ingeslopen in de afhandeling van zijn dossier. in 1959 stierf hij aan de gevolgen van de gasaanvallen.

  4. 12 november 2014 16:58

    “Het Vlaamse activisme van de 1ste wereldoorlog was een pacifistische burgerrechtenbeweging” Het was een collaboratiebeweging: op aandringen van activisten werden zelfs flaminganten weggevoerd naar Duitse kampen (bijv. Alfons Sevens), ze verklikten landgenoten , heulden met een vijand die a) duizenden Belgen heeft vermoord, die b) steden heeft gebrandschat, die c) de industrie heeft verwoest, die d) Belgen willekeurig opsloot, e) verplicht tewerk stelde in het keizerrijk, f) een loopje nam met het Belgische recht, g) Belgie heeft meegesleept in een oorlog waaraan het totaal onschuldig was…. De activisten werden er ook rijkelijk voor betaald, nu eens door het burgerlijke bestuur, dan weer door de militairen en dat terwijl de Belgische bevolking verhongerde. Mooie “burgerrechtenbeweging”. Zoals H.J. elias (toch geen “belgicistische” geschiedschrijver) stelde: zij werden door het overgrote deel der Vlamingen uitgespuwd. Voorts lees ik nog: “Deze door de legerleiding verboden frontbeweging (…) publiceerde in 1917 de fameuze “Open brief aan den koning der Belgen, Albert I” waarin (…) de vorst ook werd herinnerd aan zijn belofte om de Gentse universiteit te vernederlandsen”. Hoe kan een vorst een universiteit hier eigenhandig vernederlandsen en vooral …… waar heeft Koning Albert I dat ooit beloofd ?? Nergens in die open brief wordt aan die “belofte” herinnerd.

  5. 12 november 2014 17:34

    oorlogskerkhof
    altijd iemands kind
    kruisen onder stof
    niet hij die overwint

    de boom is gegroeid
    heeft de kruisen omarmd
    ze koesteren zich tussen zijn wortels
    zoals jonge mannen zich hebben verwarmd
    tussen de borsten van hun tortels
    door bommen verknoeid

    groen mos bedekt de verweerde witsteen
    schuin verzonken naamloos kruis
    geboren in het verkeerde land
    zijn heimat geliefde thuis

    Er kommt nie wieder
    hij komt niet naar huis
    presidentengeklieder
    het was per abuis

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: